Diverse
Artikelen
INFID | TAPAK Ambon | AKUI
| PosKo Zwolle | Diverse Artikelen
Op bezoek in het land
van zijn ouders zag Sam Pormes, dat het leven op Ambon normaliseert. Het conflict tussen
moslims en christenen op de Molukken duurt nu ruim tweeëneenhalf jaar; met
als resultaat meer dan 8000 doden en 700.000 ontheemden, bijna eenderde van
de bevolking. Maar het is al geruime tijd rustig op Ambon, de hoofdstad van
de Molukken. In de grensgebieden ontmoeten moslims en christenen elkaar. Er
wordt druk gehandeld, vrachtwagenchauffeurs maken afspraken over het
goederenvervoer en nieuwe marktgebouwen verrijzen als uit het niets. Militairen en leden
van de Mobiele Brigade beheersen het straatbeeld. Ambon is verdeeld in twee
gebieden. Aan de baai van Ambon wonen de moslims, op een vrij klein gebied.
De christenen wonen tegen de vele heuvels en kijken op de baai neer. Mensen op straat
zeggen dat ze nooit verwacht hadden dat het geweld Ambon zo hard kon treffen.
“De verhoudingen tussen moslims en christenen waren altijd goed. Nooit eerder
gewelddadige uitbarstingen gehad”, vertelt een marktvrouw. En haar buurvrouw
vertelt over de vele doden en gewonden onder haar familie en kennissen. “Het
zijn niet onze moslimbroeders en zusters, maar de militairen die de hand in
het geweld hebben gehad. Zij hebben de Laskar Jihad naar Ambon gehaald. Maar
de militairen verrichten nu beter werk”. Het vertrouwen in
de strijdkrachten lijkt toegenomen. Ze handelen als een interventiemacht.
Onlangs hebben ze nog hard ingegrepen, toen honderden Laskar Jihad de aanval
openden op een christelijke woonwijk. Volgens zeggen vielen daarbij meer dan
honderd doden. Niet iedereen is
overtuigd van de neutraliteit van het leger. Jozef, als student aan de
universiteit van Ambon nauw betrokken bij de studentendemonstraties voor het
uitbreken van het conflict: “De burgeroorlog is meer dan een religieus
conflict. Posities staan op het spel en de oude orde van het Suhartoregime
wil zijn kapitaal niet afstaan. De militairen bepalen het spel; zij vormen de
oorzaak èn de oplossing”. Hij voorspelt dat door het aantreden van Megawati
als president het geweld zal worden beëindigd, maar dat de militairen niet
terugkeren naar de kazerne. De geruchtenstroom lijkt zijn analyse te
bevestigen: al maanden zijn achter de schermen onderhandelingen gevoerd
tussen de partijleiding van Megawati en de generaals. Onder de achterban van
Megawati bevinden zich veel oud-generaals. dankbaarheid Achter de
marktkramen wonen vele ontheemden, in scholen en publieke ruimten. De
voorzieningen zijn slecht. Gezinnen delen kleine ruimten. Ze krijgen voedselpakketten
uitgereikt en eens in de week komt een medische team hen bezoeken. Dit team
wordt financieel gesteund door “Kerken in Aktie” en de Novib. Emma, een
verpleegkundige, verstrekt medicijnen:
“De mensen wonen al ruim 2 jaar in dit gebouw. Zij vervelen zich en
hebben niets om handen, maar het grote probleem is dat zij hun zelfrespect
beginnen te verliezen. Ze hebben hun kinderen niet meer in de hand. Ze kunnen
geen schoolgeld betalen en zijn niet in staat zelf in hun levensonderhoud te
voorzien.” Lokale NGO’s bevestigen dit. Bekende
internationale hulporganisaties, zoals ACF, MSF en MCI, zijn zichtbaar
aanwezig. Hun hulp blijft echter beperkt tot de distributie van
voedselpakketten, hier en daar wordt sanitair en drinkwatervoorziening
aangelegd. “Het is een triest resultaat”, zegt de beheerder van een
opvangcentrum. “Wij zijn ook in staat om dit te doen. Ze praten niet met ons
maar tegen ons. Ze zeggen alleen wat wij moeten doen en dat is vooral
dankbaarheid tonen.” Klachten over de
werkwijze en mentaliteit van de internationale hulporganisaties zijn talrijk.
“Ze spreken de taal van mensen niet; ze kennen onze gewoonten niet. Ze geven
ons altijd de indruk dat we dankbaar moeten zijn voor de hulp. Ze stellen ons
niet in staat om in ons eigen onderhoud te voorzien. Ze gedragen zich
arrogant en luisteren niet naar de wensen en behoeften van de mensen.” De Nederlandse
regering heeft al meer dan 20 miljoen gulden toegekend voor de Molukken. Maar
het is niet altijd duidelijk waaraan deze middelen worden uitgegeven. Niemand
weet het. Raadsleden en parlementsleden tasten in het duister. “Ze overleggen
niet met ons, zelfs niet uit beleefdheid of om het draagvlak voor hun
aanwezigheid te versterken. Ze komen alleen onze hulp vragen als hun
veiligheid in het geding is.” Er is ook veel
kritiek vanuit de NGO’s. De mensen zijn helemaal afhankelijk van hulp van
buiten. Van samenwerking is al evenmin sprake. Evert werkt sinds kort bij een
lokale NGO en heeft al de nodige ervaring op gedaan. “Onlangs hebben
internationale hulporganisaties zaden en planten uitgedeeld aan de
ontheemden. Daarmee zouden ze zelf voedsel kunnen verbouwen. De mensen waren
met stomheid geslagen. Waar moeten zij ze planten? Tussen de straatstenen, in
plantenbakken? De gevers waren domweg vergeten dat de mensen niet beschikken
over een tuin. Veel vragen worden gesteld over de miljoenen guldens. Waar
komt het geld terecht, toch niet alleen voor voedselpakketten? Waarom geen
krediet, zodat bewoners zelf iets kunnen opzetten?” zelfvertrouwen Baileo Maluku,
partnerorganisatie van de Novib, onderkent het probleem. Zij heeft de hoop op
een gelijkwaardige relatie met deze hulporganisaties opgegeven. “We werken
uitsluitend met geld van de Novib en willen niet onder de voorwaarden van de
UNDP, ACF en MSF werken. Geen compromis op onze visie en methodiek.” Baileo kiest voor
bewustwording. Mensen informeren over hun rechten, over hun kansen en
mogelijkheden, over de hervormingen en rechten van ontheemden. “Wij verstrekken kredieten en bieden
mensen de mogelijkheid in hun eigen onderhoud te voorzien. Het effect is dat
zij hun zelfvertrouwen herwinnen, dat zij weer verantwoordelijkheid zijn voor
hun familie.” Ook aan moslimzijde
is Baileo actief. Jusuf, een jonge moslim, werkt al ruim twee jaar voor
Baileo. Moslims en christenen ontmoeten elkaar in het grensgebied, in Hotel
Amans. Daar worden de programma’s besproken en de stand van zaken. Er wordt
veel gelachen. Ze maken zich zorgen over de bandeloosheid in de stad, over de
hoge prijzen van groente en vis. De aanwezigheid van
Horizon werkt op de lachspieren. Deze Nederlandse organisatie stuurt met
subsidie van VWS Moluks-Nederlandse en Nederlandse verpleegkundigen naar
Ambon. Die werken er drie maanden en keren dan naar huis terug. “Ze werken in
de christelijke dorpen, en af en toe krijgen moslims een doos medicijnen
toegeworpen. Bovendien wekken ze bij de bevolking hoge verwachtingen, die ze
niet kunnen waarmaken. Maar dat is niet het grootste probleem; als je vijftig
jaar in Nederland woont, dan ben je van je land vervreemd. Wij hebben andere
taalcodes, conventies en mentaliteit. Je moet niet alleen de taal technisch
spreken, maar je ook kunnen verplaatsen in de mensen zelf. Het aantal
werkloze gediplomeerde verpleegkundigen is talrijk. Waarom kan geen
werkgelegenheidsproject voor onze werkloze verpleegkundigen worden opgezet?
Zet ze aan het werk bij lokale NGO’s, medische hulpposten en ziekenhuizen.
Nederland beseft kennelijk niet dat het hiermee christelijke vooroordelen
steunt.” samen bouwen Ook op de Zuidoost
Molukken zijn problemen met de wederopbouw en buitenlandse hulporganisaties.
Er is melding gemaakt van de arrestatie van een tiental ambtenaren, die
beschuldigd worden van corruptie met hulpgelden. De UNDP bouwt honderden
woningen op de Kei-eilanden zonder daarbij de bevolking te betrekken. Dit is
in handen gelegd van bedrijven van buiten de Molukken. Bovendien blijft bijna
de helft aan de strijkstok hangen. Felix, afkomstig
van de Zuidoost Molukken: “De mensen zijn woedend op de UNDP. In de eerste
plaats zijn de woningen veel te klein - nog geen 20 m2 voor een
gezin met 2 kinderen. De traditionele leiders hebben de voorkeur uitgesproken
als moslims en christenen de woningen samen te bouwen, zodat het
verzoeningsproces wordt geïntegreerd. “Wij bouwen al eeuwenlang onze woningen
zelf. Iedereen legt zijn eigen identiteit in de woning. Waarom geen cement en
andere bouwmaterialen verstrekken. Geef de mensen een eigen
verantwoordelijkheid”. Een andere doorn in
het oog is dat de UNDP geen enkele oog heeft voor de leefwijze van de mensen.
Veel woningen die zijn verwoest waren 2- en 3-generatiewoningen, maar de UNDP
beschouwt dit als één woning. Het gevolg is dat voor een deel van de
ontheemden geen woning wordt gebouwd.“ “Op deze manier
loopt men het risico, nieuwe conflicten uit te lokken. De UNDP beschouwt de
herhuisvesting als een louter technisch uitvoeringsprogramma, terwijl wij van
mening zijn dat noodhulp, wederopbouw en verzoening geïntegreerd moeten
worden aangepakt, anders wordt het water naar de zee dragen”. optimisme Maar ondanks deze
problemen overheerst het optimisme. Dagelijks weten moslims en christenen
elkaar te vinden bij de militaire grensposten. Er wordt handel gedreven en
zaken gedaan. Ook nemen vrienden, kennissen en familie aan beide kanten
telefonisch weer contact met elkaar op. Ze maken afspraken elkaar te
ontmoeten. Het provinciehuis, dat precies op de grens staat, is de centrale
ontmoetingsplaats. Een politieagent die daar dienst doet kijkt onspannen toe.
“Hier komt geen autoriteit of NGO om de hoek kijken. Dit zijn allemaal
spontane bijeenkomsten. Ze kopen cadeaus voor elkaar en voorzien elkaar in
bepaalde noden.” De NGO’s wijzen op
andere ontwikkelingen. “Er wordt weer volop geïnvesteerd. Kijk naar het
openbaar vervoer, nieuwe gebouwen, winkels en opslagplaatsen. De
investeerders behoren tot de elite
van de informele leiders, mensen die veelal een dubieuze rol spelen bij het
conflict. Die investeren niet als ze weten dat het weer in vlammen op gaat.” Als het schemerig
begint te worden, nemen ze buiten emotioneel afscheid van elkaar. Moslims
slaan links en Christenen rechts af. Sam Pormes is directeur van COS Drenthe en lid van de
Eerste Kamer voor GroenLinks Assen, september 2001 Stichting TitanE |